Dział Etnografii

Podstawowym zadaniem Działu jest gromadzeniem tradycyjnych obiektów etnograficznych.. W zbiorach działu na dzień dzisiejszy znajduje się niemal 2000 zabytków etnograficznych, polskich, jak i europejskich. Są one wpisane do jednej księgi inwentarzowej (pierwsze wpisy do księgi inwentarzowej muzealiów etnograficznych zostały dokonane 18 X 1973 r.).
Obejmują one przede wszystkim eksponaty pozyskane na obszarze byłego województwa gorzowskiego od ludności przybyłej tu po 1945 r. Są wśród nich zarówno przedmioty będące wytworami zamieszkującej tu wcześniej ludności niemieckiej, jak i ludności polskiej, i nie tylko, zamieszkującej wcześniej na terenach dawnej i obecnej Rzeczpospolitej. Zbiory odzwierciedlają w ten sposób specyfikę kulturową północnej części województwa lubuskiego. Wśród nich znajdują się przedmioty związane z rolnictwem, rzemiosłem wiejskim, gospodarstwem domowym oraz strój ludowy i sztuka ludowa.

Za podstawowe zadanie należy uważać kolekcjonowanie, dokumentowanie i konserwowanie – stąd dział zajmuje się przede wszystkim gromadzeniem tradycyjnych obiektów etnograficznych. Podstawowym źródłem pozyskiwania eksponatów są darowizny, nie stroni się jednak od zakupów atrakcyjnych merytorycznie i cenowo zabytków. Każdy pozyskany obiekt jest naukowo opracowany ze szczególnym nastawieniem na kontekst występowania obiektu w terenie.
Za motyw przewodni badań naukowych prowadzonych w Dziale należałoby uznać badania nad wciąż tworzącym się pograniczem w Gorzowskiem. Na pogranicze na Ziemi Lubuskiej składa się funkcjonujące jeszcze w kulturze i mentalności przybyszy po II wojnie światowej dawne pogranicze kulturowe, etnograficzne i etniczne, którego elementy nałożyły się na zastane przez nich pozostałości niemieckiej kultury materialnej. Interesującym jest, o jakiego rodzaju pograniczu możemy dziś w Gorzowskiem mówić w aspekcie społeczno-kulturowym i aspekcie osobowościowo-kulturowym. Wartym zainteresowania jest również funkcjonowanie pogranicza w społecznej świadomości. Za swego rodzaju podtemat należy natomiast uznać badanie i obserwację diaspory mniejszości narodowych. Do tej pory najwięcej uwagi poświęcono społeczności Łemków.
Bardzo istotnym zagadnieniem badawczym są prace badawcze nad monografiami wsi gorzowskiej. Dają one obraz procesów kształtowania się lokalnych społeczności. Obszernie zajmował się tą problematyką dr Wojciech Sadowski – efektem jego penetracji są publikowane artykuły nt. Wełmina, Bogdańca, Jenina, Racławia. Badacz ten ponadto podjął się stworzenia monografii budownictwa tradycyjnego w dorzeczu Warty i Noteci, eksploracji zagadnień związanych z młynarstwem oraz przemianami obrzędowości, dokumentacji kapliczek i krzyży przydrożnych. Obecna działalność badawcza jest w znacznym stopniu praktycznie kontynuacją rozpoczętych przez niego prac. Dział planuje zająć się ponadto takimi aktualnymi tematami, jak akulturacja współczesnych repatriantów, współczesne zbieractwo, czy też wzory kulturowe w małżeństwach mieszanych. Do zadań badawczych działu należy ponadto obserwacja ginących zawodów i twórczości ludowej.
Zamierzeniem jest prezentowanie wyników badań w publikacjach. Publikacje winny obejmować prace naukowe prezentujące dorobek badawczy wydawane w ramach publikacji muzealnych oraz artykuły naukowe prezentowane w wydawnictwach specjalistycznych.

Bibliografia:

Wojciech Sadowski

– Rola etnografii w integracji społecznej regionu gorzowskiego po 1945 r. [w:] Funkcje społeczne etnologii (pod red. Z. Jasiewicza),

Poznań 1979

– Zróżnicowanie etnograficzne oraz rozplanowanie i zabudowa wsi i zagrody w Gorzowskiem [w:] Problemy budownictwa wiejskiego w Polsce Północno-Zachodniej (pod red. T. Polaka), Warszawa 1982

– Rzeźba św. Antoniego od Maciejowskich jako symbol losów przesiedleńców zza Buga, „Lud” 1984, T:LXVIII,s. 244-250

– JanŁabowski, rolnik i malarz, „Polska Sztuka Ludowa” 1985, R. XXXIX, nr 3/4, s. 217-218

– Obrzędy pogrzebowe prawosławnych w województwie gorzowskim, „Polska Sztuka Ludowa” 1986, T. 15, s. 325-334

– Wełmin i jego mieszkańcy, Muzeum Narodowe Rolnictwa w Szreniawie, Rocznik 1986, T. 15, s. 325-334

– Zróżnicowanie społeczne, etnograficzne i religijne w Gorzowskiem po 1945 r., Lud” 1988, T.LXXII, s. 217-229

-Twórca ludowy – nieprofesjonalny, „Lud” 1991, T.LXXIV, s. 206-212

– Przesiedleńcy z Białorusi w procesie migracji i osadnictwa, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 1995, nr 2, s. 104-126

– Obrzędowość doroczna w życiu współczesnym na przykładzie przesiedleńców zza Buga osiadłych w Gorzowskiem, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 1996, nr 3, s. 143-156

– Przesłanki dezintegracji i integracji społeczności Bogdańca (zarys retrospektywny), „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 1997, nr 4, s. 167-184

– Wybrane aspekty życia wsi Racław, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2002, nr 9, s. 155-175

– Wiejskie zajęcia gospodarcze i domowe w Gorzowskiem po 1945 r., „Rocznik Lubuski” 2000, t. 26, cz. 1, s. 53-70

– Budownictwo wiejskie u zbiegu Noteci i Warty, Sanok-Gorzów Wlkp. 1997

– Młyny zbożowe na terytorium byłego powiatu gorzowskiego, „Czas i Przestrzeń. Pismo Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp” 2001, nr 3, s. 26-31

– Wykaz młynów na terenie byłego powiatu gorzowskiego, „Czas i Przestrzeń. Pismo Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp” 2001, nr 3, s. 31- 36

– Wykaz młynarzy byłego powiatu gorzowskiego „Czas i Przestrzeń. Pismo Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp” 2001, nr 3, s. 37-38

Mirosław Pecuch

– Wymiary świadomości narodowej Łemków, „Lud” T. LXXXI, 1997 r. s. 106-113.

– Ukraińcy w Gorzowskiem, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, nr 4, Gorzów 1997, s. 185-193.

– Wrastanie poprzez sacrum. Ukraińcy na ziemiach zachodniej i północnej Polski, „Lud” T. LXXXII, 1998 r., s. 87-95.

– Wytwory materialne jako wyróżnik tożsamości kulturowej grupy mniejszościowej (na przykładzie Łemków w Gorzowskiem, „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”, nr 6/1, Gorzów 1999

– Kultura tradycyjna w życiu Łemków z północnej części województwa lubuskiego, „Rocznik Lubuski” T. XXVI, cz. I, Zielona Góra 2000, s. 85-105.

– Wpływ folkloru muzycznego na zachowanie łemkowskiej tożsamości kulturowej (na przykładzie północnej części województwa lubuskiego),„Rocznik Lubuski” T. XXVI, cz. I, Zielona Góra 2000, s. 123-131.

– Lubuscy Łemkowie, „Trakt. Pismo społeczno-kulturalne”, nr 21, Gorzów 2001, s. 60.

Łemkowie – tradycja z odciętymi korzeniami, „Lamus. Pismo literacko-artystyczne”, R. X,

r.1, Gorzów 2002, s. 53-58.

– X Międzynarodowa Konferencja Rutynistyczna – „Aktualne zagadnienia etnografii

Rusinów”, Budapeszt, 21 września 2002, „Lud”, T. LXXXVI, s. 346-347

– Wpływ szkolnictwa na procesy akulturacji, asymilacji i rekulturacji Łemków, „Rocznik Lubuski” 2004, T. XXX, cz. I, Zielona Góra 2004s. 131-140

– Łemkowie na Ukrainie. Współczesny stan kultury tradycyjnej, [w:] Wschód w polskich

badaniach etnologicznych i antropologicznych. Problematyka – badanie – znaczenie

(pod. red. Z. Jasiewicza), Poznań 2004, s. 63-76

– Poźrzadło jako przykład wsi wielokulturowej na pograniczu polsko-niemieckim [w:] Polska – Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne, Wrocław – Poznań 2004, s. 185-190

– Mniejszości narodowe i etniczne w Gorzowie w latach 1945 – 200, [w:] Gorzów Wielkopolski w 60-leciu 1945-2005. Materiały z konferencji naukowej, Gorzów Wielkopolski 3 czerwca 2005 roku. (pod red. D. A. Rymara i J. Sikorskiego, Gorzów Wlkp. 2005

– Pogranicze w Gorzowskiem z perspektywy etnologicznej, „Rocznik Muzealny. II”, Gorzów Wlkp. 2005, s. 5-11

– Tożsamość kulturowa Łemków a miejsce osiedlenia, [w:] Łemkowie. Historia i kultura, red. U. Siekacz, Szreniawa, Szreniawa 2008, s. 113-118

– Tożsamość kulturowa a etniczna. Łemkowie w zachodniej Polsce i na Ukrainie, [w:]

Łemkowie, Bojkowie, Rusini. Historia, współczesność, kultura materialna i duchowa,

red. S. Dudra, B. Halczak, A. Kszenicz, J. Starzyński, Legnica – Zielona Góra 2008, s. 89-98

Wspólnie z Moniką Wilk

– Krzyże i kapliczki przydrożne w okolicach Gorzowa Wielkopolskiego , „Siedlisko.

Dziedzictwo kulturowe i tożsamość społeczności na Ziemiach Zachodnich i Północnych”, Poznań 2006, nr 1, s. 12-16

– Cerkwie na Ziemiach Zachodnich i Północnych, „Siedlisko. Dziedzictwo kulturowe i tożsamość społeczności na Ziemiach Zachodnich i Północnych”, Poznań 2007, nr 4, s. 35-41

Monika Wilk

– Tu jest nasz dom. Repatrianci w województwie lubuskim, „Lamus”, Gorzów 2007, s. 79-80