Dział Numizmatyki

dr Tadeusz Szczurek
mgr Paweł Kaźmierczak
e-mail: p.kazmierczak@muzeumlubuskie.pl
tel. (095) 732 28 43 wew. 34
Zespół Willowo-Ogrodowy, ul. Warszawska 35, 66-400 Gorzów Wielkopolski

Dział Numizmatyczny jako samodzielny dział muzeum powstał w 1987 roku. Na zbiór złożyły się monety wyłączone z Działu Archeologii oraz medale z Działu Sztuki. W początkach istnienia muzeum kilkadziesiąt pierwszych monet przekazanych zostało z niemieckiego Muzeum Miejskiego (Städtisches Museum). Były to pospolite emisje niemieckie i polskie pochodzące z XVII i XIX w. Monety stanowią pierwsze zapisy w księgach inwentarzowych gorzowskiego muzeum. Wyraźne powiększenie zbioru nastąpiło na początku lat siedemdziesiątych. Pozyskano wtedy pierwsze skarby monet. Obecnie przy formowaniu zbioru bierze się pod uwagę znaleziska pochodzące z terenu działalności Działu Numizmatycznego, mając na uwadze problem badawczy dotyczący odtwarzania historycznego obiegu pieniądza. Zbiór liczy ponad 12 000 monet, banknotów i medali. Większość z nich pochodzi przede wszystkim z badań własnych, prowadzonych we współpracy z Działem Archeologii. Składa się na niego głównie 20 skarbów z różnych epok – począwszy od średniowiecza, a skończywszy na czasach współczesnych (II wojna światowa). Na wyróżnienie zasługują zwłaszcza późnośredniowieczne znaleziska z Wojcieszyc (pow. Gorzów Wlkp.), Rowu (pow. Myślibórz) i Strzelec Krajeńskich. Obszar pracy Działu Numizmatycznego obejmuje głównie ziemie nad dolną Wartą i Notecią, nazywane wcześniej Nową Marchią. Dzieje tych terenów, znajdujących się na pograniczu polsko-niemieckim, były bardzo burzliwe, co nastręcza wiele problemów przy kształtowaniu zbioru numizmatycznego. Obraz obiegu pieniądza na przestrzeni stuleci nad dolną Wartą i Notecią rysuje się przeto w sposób bardziej skomplikowany niż w innych regionach. Badawczy charakter zbioru numizmatycznego zaowocował wieloma publikacjami w czasopismach numizmatycznych.
Od 2005 roku w siedzibie Muzeum przy ul. Warszawskiej 35 udostępniono dla zwiedzających wystawę numizmatyczną, na której zaprezentowano późnośredniowieczne skarby pochodzące ze zbiorów Działu Numizmatycznego. Łącznie wyeksponowano 5 skarbów.
Skarb z Wojcieszyc, gm. Kłodawa, pow. gorzowski. Pierwszą monetę znaleziono 1 I 1975 roku. W wyniku ratowniczych badań wykopaliskowych pozyskano 248 monet (denary, obole i brakteaty). Większość emisji pochodzi z mennic brandenburskich, zachodniopomorskich i meklemburskich, pojedyncze z anhalckich, czeskich, krzyżackich. Zdeponowanie nastąpiło ok. 1290 r.
Skarb z Kunowic, gm. Słubice, pow. słubicki. Pozyskany w 1982 r. w wyniku badań weryfikacyjnych w miejscu wcześniejszego znalezienia depozytu. Z wielkiego zespołu zabezpieczono 642 monety, głównie brakteaty brandenburskie. Monety znajdują się w muzeach w Gorzowie Wielkopolskim, Świdnicy k. Zielonej Góry i we Wrocławiu. Ukrycie nastąpiło na pocz. 2. połowy XV w.
Skarb z Toporowa, gm. Łagów, pow. świebodziński. Znaleziony wiosną 1990 r. podczas budowy kanalizacji. Z zawartości depozytu znanych jest 41 groszy praskich. Ukryty po 1378 r.
Skarb ze Strzelec Krajeńskich, gm. loco, pow. strzelecko-drezdenecki. Odkryty w 1977 r. podczas kopania fundamentów pod blok mieszkalny. Zabezpieczono 2773 monety, w większości denary zachodniopomorskie. Ukryty po 1410 r.
Skarb z Rowu, gm. Myślibórz, pow. myśliborski. Na depozyt natrafiono w lutym 1989 r. podczas budowy kościoła. W wyniku badań ratowniczych zabezpieczono 2231 monet. Proweniencja emisji jest nadzwyczaj różnorodna. Ukrycie skarbu nastąpiło ok. 1529 r.